Cymraeg

Amgueddfa Cymru — National Museum Wales

Home

histoire jardin St Fagans

Nicolas Reynes, 23 February 2015

Les jardins du château de St Fagans montrent à quoi pouvaient ressembler la propriété du conte de Plymouth et sa famille à la fin du XIXe siècle et début du XXe siècle.

Ces jardins sont bordés par un parc paysagé arboré qui nous mène vers 4 étangs en cascade surplombés par des terrasses formelles finies en 1871 et pensées par le paysagiste James Pulham.

S’en suis de magnifique parterre qui nous mène vers différents jardins comme le Dutch Garden entourant une fontaine, la roserais recréé comme elle avait été pensé en 1899 ou encore l’Italien Garden qui a été restauré il y pas longtemps grâce à des récits et photos d’époque pour retrouvé sa beauté d'antan.

Ces jardins regorge de secret historique comme les serres construite en 1899 et, de très belles variété de plante et de vieux sujet comme un hêtre planté en 1872.

Alors n’hésitez pas au cour de votre visite de questionner les jardiniers présent qui s’occupe avec passion de ces jardins.

travail dans le blue housse garden

travail dans le blue housse garden

travail dans la roseraie

travail dans la roseraie

vue des terrasses

vue des terrasses

vue du chateaux

vue du chateaux

@DyddiadurKate – Ffliw ffyrnig 1915

Elen Phillips, 20 February 2015

I nifer fawr o bobl, bydd gaeaf 2014-5 yn cael ei gofio fel gaeaf y lempsip max strength. Mae bron pawb dw i’n ’nabod wedi bod yn diodde’ eleni – anwyd trwm, cur pen a pheswch sy’n anodd i’w waredu. O ddarllen cofnodion diweddar @DyddiadurKate, mae’n ymddangos mai sefyllfa go debyg oedd yma yng Nghymru canrif yn ôl. Yn Chwefror 1915, roedd nifer o deulu a chymdogion Kate yn y Sarnau a Chefnddwysarn, gan gynnwys ei thad Ellis, yn ‘clwyfo o’r influenza.’ Dyma ddetholiad o’r cofnodion:

5 Chwefror - Diwrnod braf iawn. Myfi yn dod adref. Mr E. H. Evans yn darlithio yng nghyfarfod Cymdeithas Ddirwestol. Tywydd mawr iawn min nos. Ellis yn cwyno "influenza".

8 Chwefror - Tomi yn mynd a hwch dew ir Bala. Myfi yn mynd iw phwyso. Tomi yn dod a llwyth o galch adref. Myfi yn dechreu clwyfo or influenza. Ellis ychydig yn well. Codi i nol "orange" yn y nos.

9 Chwefror - Ellis heb fod gystal. Richard yma yn "bailiff". Minnau yn reid ddrwg. Wedi cysgu.

19 Chwefror - Halltu yn y boreu. Johnny Llawr Cwm yn galw yma. Richard yma yn helpu malu gwellt. Mammam yn dod yma ar ol tê. Jane Pantymarch a finnau yn mynd ir Byrgoed min nos. Mrs Williams Derwgoed yn cwyno yn bur arw (influenza).

Er gwaetha’ sgil effeithiau’r haint, mae’n amlwg nad oedd Kate a’i chyfoedion yn swatio yn eu gwaeledd. Mewn cymuned amaethyddol fel hon, roedd bywyd bob dydd yn mynd yn ei flaen fel arfer, ffliw neu beidio. Ond mae’n amlwg o ddarllen papurau newydd y cyfnod bod ffliw 1915 yn anarferol o ffyrnig. Dyma nodyn a gyhoeddwyd yn Y Cymro ar 17 Chwefror 1915:

Salwch –  Fu erioed y fath salwch a sy’n ymdoi Penllyn yn awr. Y mae yn ffeindio cryd ymhob ty. Influenza, dyna’r enw medda nhw.

Mae ffigyrau marwolaeth y cyfnod yn ategu tôn brawychol Y Cymro. Roedd y nifer a fu farw o’r ffliw ym Mhrydain yn 1915 bron ddwywaith gymaint â’r flwyddyn flaenorol:

1914 – 5,964

1915 – 10,484

1916 – 8,791

1917 – 7,289*

Wrth gwrs, roedd gwaeth i ddod gyda’r pandemig yn 1918-9. Bu farw 112,329 o bobl ym Mhrydain o’r ffliw yn 1918 a 40 miliwn yn rhyngwladol – mwy na’r cyfanswm cyfan a fu farw ar faes y gad yn ystod y Rhyfel Mawr.

Mae’r casgliadau yma yn Sain Ffagan yn cynnwys nifer o wrthrychau ac archifau sy’n gysylltiedig â meddyginiaeth ac ymadfer. Gallwch weld rhai ohonynt ar dudalen Trydar @SF_Ystafelloedd (Mared McAleavey – Prif Guradur Ystafelloedd Hanesyddol). Un o fy hoff ddarganfyddiadau diweddar yw’r llyfryn a welir fan hyn a oedd yn eiddo i Phryswith Matthews – merch saer olwynion pentre Sain Ffagan. Mae’r llyfryn yn llawn ryseitiau, gan gynnwys prydau bwyd addas i gleifion. Bu Phryswith mewn darlith ar ‘invalid cookery’ ar 6 Ionawr 1914 – mae’i nodiadau o’r ddarlith honno yn y llyfryn. Yn ystod y Rhyfel Mawr, roedd hi’n gweithio fel nyrs VAD yn Ysbyty’r Groes Goch ar dir Castell Sain Ffagan. Gallwch weld rhagor o wrthrychau a lluniau sy’n gysylltiedig â stori'r ysbyty ar ein gwefan.

 *Ystadegau: The Lancet, rhifyn 2, Chwefror 2002, tt. 111-3.

Valentines Day for Peregrines

Barbara Mireille Brown, 18 February 2015

It was Valentine's Day for Peregrines too

Valentine’s Day is traditionally the day when birds start to pair up and our Clock Tower Peregrines seem to be no exception.

Thursday the 12th of February saw Mrs Peregrine (the bigger of the two birds) clearing out a possible nest site very high up on the tower. Although we could only see her back and tail feathers, it was clear she was busy, as leafs and small twigs were spirally down behind her, occasionally hitting Mr Peregrine who was perched nearby, maybe overseeing operations.

Friday the 13th saw more action as Mr P left the Tower in a swift hunting flight mid-afternoon. He was soon back with a Valentine’s Day meal of Pigeon for the female. Offering dinner to your partner works for Peregrines as well as humans!  She didn’t wait for Saturday the 14th though and after a plucking the prey in a shower of feathers, tucked into her meal without any courtship ceremony.

They are often on the tower together now, and I think it won’t be long before they make their choice of nest site and start carrying a few new sticks in to build it up.

Barbara Brown

Opal Community Scientist

rare breeds at St Fagans

Bernice Parker, 17 February 2015

We have three types of sheep at St Fagans, and they are all on the Rare Breed List:


rare breed:
noun: rare breed
A breed of livestock or poultry that is not associated with large-scale commercial farming, typically one that has traditionally been reared in a particular region.


Source: Oxford Dictionaries

Traditional breeds won’t give you the best, or fastest return on your money, unlike modern commercial animals, but they may have characteristics which make them better suited to specific local circumstances, like hardiness, disease resistance or a willingness to work harder to find food! Each breed might not offer the complete package to a modern farmer, but they are part of the library of genetic material that we need to protect to ensure a sustainable future for Welsh farming.


So if you’re in the mood for some sheep facts – you’ve come to the right place!
Eyes down for a game of Rare Breed Bingo…


Hill Radnor (listed as ‘at risk’)

A rare breed Hill Radnor sheep at St Fagans 


Developed over the years to suit the Radnor Hills and is probably typical of the old Welsh tan-faced sheep that used to roam the hills. Reference was being made to the breed as far back as 1911 and a Breed Society was formed in 1949. The breed remains very much confined to the Radnor/Brecon area of Wales and there are very few flocks in the rest of the U.K.
Key Characteristics:
Size: Medium ewes- 50-55kg, rams- 70-80kg
Looks: A hill breed but larger and bulkier than a Welsh Mountain.Thick white fleece and a distinctive tan face with an aquiline nose. Ewes are polled, rams are horned.
Hardiness: The breed is hardy and is well suited to life on the hills. Can do well on limited forage.

Llanwenog (listed as a ‘minority breed’)

A rare breed Llanwenog sheep at St Fagans


Derived from the cross of the Shropshire with various local black faced hill breeds in the Teifi valley in West Wales in the late 19th century. The Llanwenog Breed Society was formed in 1957. The breed is still centred in West Wales but has spread throughout the UK. Particular value is placed on its ability to survive in harsh upland areas as well as to make the best use of richer lowland pastures.
Key Characteristics:
Size: Medium - ewes- 55-60kg, rams- 80-90kg
Looks: A well balanced sheep with a thick white fleece and characteristic tuft or topknot above the head. The head and ears are black.
Hardiness: The Llanwenog retains some of the hardiness from its hill breed ancestors but is more suited to lowland grazing.


Black Welsh Mountain (listed as a ‘success story’ hooray!!!)

A rare breed Welsh Black sheep at St Fagans


A distinct colour variation of the Welsh Mountain which occurred from time to time in white Welsh Mountain flocks for centuries. In 1920 a Black Welsh Mountain Society was founded to register the breed as separate from the white Welsh Mountain. The Black Welsh Mountain is the only completely black breed of sheep found in the UK.
Key Characteristics:
Size: Small- ewes- 45kg, rams- 60-65kg
Looks: To conform to the breed standard a sheep must be black all over. A small, slender sheep although not as thin looking as a primitive breed. Ewes are polled, rams are horned.
Hardiness:  Can survive on upland grazing where other breeds would struggle and similarly to other Welsh Mountain varieties, the breed will thrive when brought onto richer lowland grazing.


(information supplied by kind permission of the Rare Breeds Survival Trust)

@DyddiadurKate - Alcohol a Dirwest

Joe Lewis, 13 February 2015

Ar y 5ed o Chwefror, 1915, mae Dyddiadur Kate yn sôn am y Mudiad Dirwest: “Mr E. H. Evans yn darlithio yng nghyfarfod Cymdeithas Ddirwestol.”

Cymdeithas Ddirwestol
Dechreuodd Y Mudiad Dirwest yn y 19eg ganrif gyda sefydlu’r Gymdeithas Ddirwestau. Yng Nghymru, roedd Dirwest yn boblogaidd mewn cymunedau anghydffurfiol yn enwedig. Roedd y Gymdeithas Ddirwestol yn annog ymatal yn llwyr rhag yfed alcohol. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth y neges ddirwest yn bwysig a phoblogaidd unwaith eto.

Alcohol a'r Rhyfel
Ar yr 28ain o Chwefror 1915, traddododd Lloyd George araith ym Mangor a soniodd am effaith ddinistriol alcohol ar yr ymdrech ryfel. Roedd y llywodraeth yn credu bod gormodedd o alcohol a meddwdod yn cadw pobl o’u gwaith yn y ffatrïoedd. Soniodd Lloyd George am ‘the lure of the drink’ a dweud bod y ddiod gadarn yn gwneud mwy o’r difrod i Brydain na holl longau tanfor yr Almaen. Gallwch ddarllen mwy am yr araith hon ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru (yn Saesneg).

Yn Awst 1914, cyflwynodd y Llywodraeth y ‘Defence of the Realm Act’ oedd yn ceisio atgyfnerthu ymdrech y Rhyfel. Cynhwyswyd ddeddf i leihau oriau agor tafarnau yn y ddeddf i geisio lleihau defnydd alcohol ymysg pobl. Yn 1915 penderfynodd y Llywodraeth nad oedd hynny’n ddigon felly sefydlwyd y ‘Central Control Board’ (CCB) er mwyn goruchwylio arferion yfed. Yn Hydref 1915 cyflwynwyd y ‘No Treating Order’ i atal pobl rhag prynu rownd o alcohol, neu brynu diod ar gredyd.